Üzerinde en çok fikir yürütülen konulardan biri kişinin liderlik niteliklerinin doğuştan mı geldiği; yoksa sonradan mı kazanıldığıdır. Bu soruya cevap verebilmek için o kişinin sahip olduğu değerleri incelemek ve bu değerlerin onun kişiliğinin bir parçası haline gelişini tarif eden içselleştirme sürecini anlamak gerekiyor.
Bir liderin sahip olabileceği temel değerleri (bunlarla sınırlı olmamak üzere) aşağıdaki gibi sıralayabileceğimizi düşünüyorum.
Açıklık Güvenilirlik Sorumluluk alma
Adalet Hizmet Alçak gönüllülük
Amaç İşbirliği Tutku
Bilgi Katkıda bulunma Yaptığı işe saygı duyma
Doğruluk Kendini tanıma Sadelik
Dürüstlük Mücadele Yaratıcılık
Otonomi Yardımseverlik Gelişime açık olma
İnsan, temel değerlerini bireysel ve mesleki yaşamına eksiksiz aktarabildiğinde kendisini yaptığı işe yürekten adama ve o işe anlam yükleme bağlamlarında başarılı oluyor. Değerlere dayalı bir geleceğin, kişinin bizzat kendisi tarafından inşa edilebileceğini akıldan çıkarmamak gerekiyor. Bireyin sahip olduğu değerler ancak organizasyondaki tüm paydaşlar tarafından benimsenerek kolektif hâle geldiğinde, kişinin ve organizasyonun potansiyeli yüksek performansa dönüşebilme imkânına kavuşabiliyor. Bunun gerçekleşebilmesi için de kişinin öncelikle kendi değerlerinin farkındalığına ulaşması şart. Adanmak ve anlam yüklemek kişinin hayat enerjisini işine odaklıyor olmasıdır. Bu farkındalık onun kendisini değer yaratma yolculuğunda hissetmesini sağlar ve lider olma yolundaki adımlarını sağlamlaştırır. Prof. Dr. Acar Baltaş, “Eğer insanın işini yaparken aldığı zevk, işinden kazandığı parayı harcarken aldığı zevkten fazlaysa yaptığı işte anlam duygusu buluyor demektir,” diyor.
Doğuştan gelen ve bireyi liderlik yolculuğunda destekleyen olumlu kişilik özelliklerini ve değerlerini yadsıyamayız. Yine de kişinin bu ögeleri eylemlerine ve yaşamının bütününe yansıttığı durumda lider olabileceğini söylemek yanlış olmayacaktır. Lider kendisini bireysel ve mesleki boyutlarda inşa etmeyi başaran kişidir.
Özcümle, liderlik nitelikleri bireyin kişiliğinde yer bulan değerlerden filizlenir. Bunun yanında, yaptığı işi vizyonu doğrultusunda anlamlandırması; kendisiyle ve amaçlarıyla ilgili farkındalıklarını göz önünde bulundurarak sorumluluk üstlenmeyi prensip edinmesi bu niteliklerin daha da güçlenmesini sağlar. Bu bakımdan liderliğin kişinin doğasından gelen değerlerle beslenen; ancak kişinin öz farkındalığı ve sorumluluk bilinciyle “oluş” hâline dönüşen bir kavram olduğunu söyleyebiliriz.
Ünal Elbeyli, ACC
Bu yazım ilk olarak 22 Ekim 2020 tarihinde e-koc.org sitesinde yayımlandı.